09. Dobre praktyki w pomaganiu ofiarom przemocy

Psychospołeczna sytuacja ofiar przemocy w rodzinie, mimo licznych inicjatyw społecznych i prób doskonalenia metod niesienia im pomocy nadal wydaje się trudna
i skomplikowana. Brak wystarczających rozwiązań prawnych i socjalnych zmusza te osoby do ucieczki ze swoich domów i poszukiwania wsparcia w schroniskach i specjalistycznych ośrodkach wsparcia. Ofiary przemocy w rodzinie nie czują się bezpieczne nawet po wielokrotnych interwencjach policji i prowadzonych sprawach sądowych. Zwykle opuszczają miejsce swojego zamieszkania, w którym pozostaje sprawca. Prawny zakaz opuszczenia miejsca zamieszkania przez sprawcę i zakaz styczności z ofiarą przemocy pozostaje nadal w sferze życzeń i marzeń osób bezpośrednio doznających przemocy, jak
i osób pomagającym ofiarom.
Pomaganie ofiarom przemocy jest bardzo trudnym zadaniem nie tylko ze względów proceduralnych i prawnych. Zachowanie ofiar bywa bowiem często niezrozumiałe, irytujące, zniechęcające do pomagania, np. gdy po raz kolejny wycofują skargę o znęcaniu się, nie chcą ukarania sprawcy, wracają do niego, zmieniają zeznania, sprawiają wrażenie, że same nie wiedzą czego chcą. Ofiary przemocy cierpią na różnego rodzaju zaburzenia natury psychologicznej: popadają w depresję, niepokój, niekontrolowane zachowania, niezrozumiałe zmiany decyzji, niepewność, nieuzasadnione reakcje lękowe, ciągłe poczucie zagrożenia. Trudno od nich oczekiwać racjonalnych zachowań, ponieważ ich umysłem rządzi cały czas strach przed sprawcą i przekonanie o jego omnipotencji.
Ośrodek dla Ofiar Przemocy w Rodzinie DOM od 15 lat pomaga osobom doświadczającym przemocy w rodzinie. W pracy tej bierzemy pod uwagę specyfikę zachowań i reakcji tych osób, rozchwianie emocjonalne i nieracjonalność zachowań. Ofiary przemocy domowej żyjąc w sytuacji zagrożenia przez kilka, a często kilkanaście lat, są związane ze sprawcami różnymi więzami zależności. Odbiera to zdolność realnej oceny rzeczywistości. Często nie są w stanie dostrzec grożącego im niebezpieczeństwa i spustoszeń, jakie dokonują się w ich psychice.
Przemoc, której doznają ofiary i często brak dostatecznej informacji o miejscach gdzie mogą znaleźć właściwą pomoc skazuje je na „błądzenie” po różnych instytucjach i miejscach tymczasowego schronienia, jak np. noclegownie i schroniska dla bezdomnych. Wielokrotna konieczność zmiany miejsca zamieszkania, pracy, szkoły czy przedszkola dla dzieci powoduje z czasem wypadanie z normalnych ról społecznych i zmusza je do pozostawania przez długi okres „klientkami” pomocy społecznej. Niestabilna sytuacja życiowa
i środowiskowa bardzo niekorzystnie wpływa na rozwój psychospołeczny dzieci. Osoby doświadczające przemocy domowej są więc zagrożone marginalizacją społeczną (m.in. przewlekłą bezdomnością, zejściem na drogę przestępczości, itp.).
Nasza placówka - Ośrodek dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „DOM” od wielu lat stara się stać na straży dobrych praktyk pomagania osobom, które pragną zmienić swój los i uwolnić się od przemocy domowej. Często zgłaszają się interwencyjnie bezpośrednio po pobiciu przez partnera/ męża, niekiedy długo planują swoje odejście z domu, bo zagrożenie dla życia
i zdrowia stale wzrasta. Część zainteresowanych uzyskaniem pomocy nie wymaga schronienia, ale niezbędne jest dla nich wsparcie prawne i psychologiczne.
Starając się wychodzić naprzeciw potrzebom osób krzywdzonych we własnych rodzinach zapewniamy całodobowe wsparcie wraz z bezpiecznym schronieniem i łatwym dostępem do specjalistycznej pomocy prawnej, psychologicznej, socjalnej, medycznej. Ośrodek wypracował skuteczny system kompleksowego pomagania osobom, doświadczającym przemocy domowej i zagrożonym marginalizacją społeczną.
System ten opiera się na wypracowanych i opisanych standardach oraz procedurach. Poza wyżej wymienionymi regulacjami obowiązującymi w działalności placówki zespół Ośrodka stosuje szereg reguł ułatwiających codzienną pracę z podopiecznymi i funkcjonowanie placówki. Część z nich dotyczy płynnej komunikacji w zespole. Należy do nich między innymi praktyka prowadzenia całodobowego zeszytu raportów. W zeszycie tym ujęte są najistotniejsze wydarzenia i działania podejmowane na rzecz podopiecznych. Obowiązkiem każdego pracownika przed rozpoczęciem pracy jest zapoznanie się z treścią raportów. Ponadto każdy dyżur jest szczegółowo omawiany przez pracowników pracujących w ciągu dnia z pracownikiem rozpoczynającym dyżur nocny. Omawianiu trudności i problemów we współpracy z podopiecznymi służą systematyczne zebrania zespołu. Często wynikiem omówienia trudnego doświadczenia jest opracowanie dodatkowej procedury wyznaczającej standard postępowania. Dla pracowników istotna jest nie tylko skuteczna komunikacja w ramach zespołu, ale również komunikacja z mieszkańcami placówki. W tym celu organizowane są cotygodniowe zebrania społeczności z udziałem pracownika. W trakcie zebrania rozwiązywane są bieżące problemy i ustalane wspólne działania np. wyjście do teatru, kina czy na festyn. Zebranie społeczności jest też wykorzystywane do przekazania żywności. Uczy to nasze podopieczne planowania posiłków w oparciu o posiadane produkty. Ponadto w przypadku wystąpienia nagłych potrzeb, sytuacji konfliktowych zwoływane jest doraźnie zebranie mieszkanek w celu wypracowania wspólnego rozwiązania.
Kolejną dobrą praktyką jest całodobowa obecność pracownika uprawnionego do samodzielnych decyzji w zakresie interwencyjnych przyjęć do placówki, co gwarantuje natychmiastowe uzyskanie pomocy.
Personel placówki zwraca szczególną uwagę na stymulowanie rozwoju najmłodszych podopiecznych. W tym celu zapewnia im udział w zajęciach reedukacyjnych, służących wyrównywaniu szans rozwojowych. Ponadto przy wsparciu wolontariuszy organizowane są wyjścia dzieci do obiektów kulturalno – rozrywkowych. Ośrodek zapewnia też opiekę nad dziećmi podczas nieobecności matek w związku z udziałem w terapii.
Placówka w szerokim zakresie korzysta z pomocy wolontariuszy. Ich główne zadania to praca z dziećmi, pomoc w pracach biurowych, asystowanie kobietom w załatwianiu spraw urzędowych oraz sądowych, organizowanie imprez okolicznościowych.
Liczne szkolenia i hospitacje organizowane przez placówkę oraz udział pracowników w konferencjach wpływają na jakość współpracy pomiędzy placówkami, umożliwiają nawiązanie osobistych kontaktów i wymianę doświadczeń.
Dobrą praktyką ośrodka jest posiadanie i wykorzystywanie bazy danych organizacji działających poza obszarem przeciwdziałania przemocy np. organizacji pomagającym uchodźcom, osobom bezdomnym czy bezrobotnym. Powoduje to, że pomoc osobom dotkniętym oprócz przemocy domowej innymi problemami staje się mniej zrutynizowana.
Wypracowane dobre praktyki maja wpływ na zakres i jakość udzielanej pomocy oraz usprawniają pracę personelu.